عنوان مقاله :

 

پیشنهادات وراهکارهای توسعه سیستمهای آبیاری تحت فشار در ایران

 

 

تهیه کنندگان:

حجت اله اروانه*،روح اله عزیزی ، حجت سلیمانی

 

دانشجویان رشته انتقال آب، مرکز آموزش عالی علمی کاربردی دزفول

 

ارائه شده در دومین همایش مقاله نویسی مراکز آموزش عالی علمی کاربردی جهاد کشاورزی،بهمن ماه 1383 (مرکز آموزش عالی علمی کاربردی دزفول)

 

Ice _heart10@ yahoo .com*

 

 

 

 

چکیده:

باوجود حجم عظیم آب در جهان که حدود 97 درصد آب اقیانوسها ، دریاها و دریاچه ها تشکیل می دهد . درصد آبهای شیرین رقم ناچیزی است که بیشترآبهای جاری و زیر زمینی و بارندگی ها را شامل می شود . بطوری که هم اکنون کل آبهای شیرین جهان حدود 3 درصد براورد می شود . در ده های اخیر سطح وسیعی از اراضی کشاورزی تحت کشت آبی قرار گرفته اندو از طرفی ،از آبهای قابل استحصال به شیوه های مختلف و به سرعت و به شدت استفاده شده است ، بطوری که بخشی از آبهای شیرین در چرخه خود به گروه آبهای شور ویا با کیفیت پایین پیوسته است و از طرفی دیگر نیاز بخشهای مربوط به آب شرب و صنعت نیز روز به روز افزایش یافته است.مجموعه این عوامل  به علاوه آینده نگری که در ان نیازمندیهای بشری باز هم شدید خواهد شد ،نگرانیهای در رابطه با کمبود اب برانگیخته است که آنرا تحت عنوان بحران آب در جهان می شناسیم ،  در رابطه با کشور ما باز  هم شدید تر است فلات  ایران در منطقه خشک و نیمه خشک واقع شده است و از زمانهای گذشته نیز کمبود آب در این سرزمین بحث اصلی و مشکل اساسی به شمار آمده و در حال حاضر این وضع تشدید  گردیده است . بحران آب و مشکلات ابیاری در کشور را می توان به قرار زیر شمرد:

1_کمبود میزان بارندگی

2_کمبود منابع آب کشور جهت تآمین آب ابیاری

3_بالا بودن هزینه های بهره برداری از منابع آبی موجود

4_رژیم طغیانی اکثر رودخانه های کشور ، کم آبی و بی آبی انها در فصل آبیاری

5_پایین بودن راندمانهای آبیاری

6_نا مناسب بودن توپوگرافی ،وجود شیبهای تند در گذار از حوضه های آبخیز به دشتها.

با توجه به دلایلی که اشاره شد در سالهای اخیر سعی شده است که ضمن استحصال و ذخیره هر چه آبها کارایی و راندمان کاربرد آن در مراحل انتقال و توزیع بالا برده و از تلفات آب و همچنین الوده شدن جلوگیری شود.برای نیل به این اهداف مهم و اولویت های اصلی وزارت جهاد کشاورزی طی برنامه های عمرانی کشور بوده و همواره در دستور کار این وزارتخانه قرار داشته است .

مهمترین مزیت آبیاری تحت فشار ، صرفه جویی در مصرف آب است . امروزه راندمان کل ابیاری در سطح کشور ، در مناطق و شرایط مختلف بین 25الی 40 درصد است که بطور عمده مربوط به تلفات انتقال در انهار ، تلفات توزیع در مزارع و تلفات مربوط به سوء مدیریت آبیاری است و درصد وسیعی از سه مشکل فوق در طرحهای آبیاری تحت فشار از میان برداشته می شود بطوریکه به سهولت می توان راندمان ابیاری سطحی را با استفاده از روش ابیاری بارانی به 70درصد و یا با روش آبیاری قطره ای به 90درصد ارتقاءداد.توسعه روشهای آبیاری تحت فشار با مشکلات عدیده ای روبرو بوده است که علل عمده آنها عبارتند از:

کمبود لوازم وتجهیزات آبیاری تحت فشار با کیفیت مناسب ،عدم تآمین منابع مالی و اعتباری طرح ، کمبود نیروی انسانی متخصص ،ساختار نظام مالکیت اراضی کشاورزی و غیره ...که می توان با تهیه و توزیع بموقع مواد اولیه بین تولید کنندگان و پرداخت بموقع بهای وسیله تولیدی به انها و با حذف سود بازرگانی و معاف کردن تجهیزات وارداتی آبیاری از گمرک و استفاده از مشاور خارجی در کنار کارشناسان داخلی و اعطای تسهیلات بانکی قبل از شروع کار کشاورزی به کاورزان و اجرای طرحی بعنوان یکپارچگی اراضی و جلوگیری از تقسیم شدن زمینهای کشاورزی و...که می توان قسمت عمده ای از این مشکلات را مرتفع ساخت.

مشکلات و تنگناهای توسعه های سیستم های آبیاری تحت فشار از دیدگاه مدیریتی :

اگر بخواهیم راهکارهایی برای توسعه سیستم های آبیاری تحت فشار ارايه دهیم ابتدا باید مشکلات و موانع توسعه سیستم های آبیاری تحت فشار را به طور خلاصه نام ببریم سپس راهکارهایی برای آنها جستجو و ارایه دهیم . اهم مشکلات و تنگناهای توسعه سیستمهای تحت فشار در ایران به قرار زیر می باشد:

1_عدم یکپارچگی اراضی: نظام بهره برداری خرده مالکی و پراکندگی کشت معمولآ سبب کاهش راندمانها در آبیاری سطحی و مانع توسعه روشهای آبیاری تحت فشار می گردد.

2_عدم برخورد با آب به عنوان یک کالای اقتصادی : افزایش یا کاهش آب بها ء سبب بروز مشکلاتی در سیستم می گردد. با آ بهای فعلی (که پایین می باشد) کشاورزان ارزش واقعی و ذاتی آب را ندانسته و ان را به اشکال مختلف در سیستمهای سطحی و سنتی به هدر میدهند و هیچ انگیزه ای برای استفاده بهینه از آب و رفتن به سمت استفاده از سیستمهای تحت فشار را ندارند .

3_عدم مشارکت مردمی در طرحهای توسعه ای : متآسفانه روشهای معمول اجرای طرحهای بزرگ آبیاری بگونه ای است که کلیه مراحل آن اعم از تصمیم گیری ، برنامه ریزی و اجرا ،در بخش دولتی یعنی بیرون از جوامع محلی انجام می شود که این خود سبب عدم تمایل در مشارکت مردمی شده و ناکارامد بودن طرح را مشخص می کند.

4_عدم استاندارد قطعات  (پایین بودن کیفیت لوازم آبیاری تحت فشار)

5_عدم توجیه مالی پروژها برای کشاورزان : به عنوان مثال امکان دارد با اجرای یک طرح جدید آبیاری بتوانیم راندمان آبیاری را تا دو برابر افزایش دهیم ولی عملآ در پرداختها ی کشاورز بابت هزینه آب تغییری حاصل نشود و سطح زیر کشت کشاورز نیز افزایش نیاید ،در این صورت این طرح  ممکن است توجیه مالی برای کشاورزان نداشته باشد و مطمئنآ او مشارکتی در اجرای این طرح نخواهد داشت.

6_مشکلات مربوط به استفاده از تسهیلات و وام های بانکی :در راستای اجرای شبکه های آبیاری تحت فشار دولت بانکها را موظف به پرداخت وام به کشاورزان نمود، اما دریافت وامها معمولآ مراحلی طولانی و پیچیده داشته به طوری که عمده ترین عامل نارضایتی بهره برداران میباشد

7_عدم مدیریت مناسب بهرهبرداری سیستم ها: متآسفانه در اکثر پروژها به مدیریت بهره برداری توجه کمتری شده و در واقع اتمام عملیات اجرایی ، زمان خاتمه توجهات  به آن پروژه است

8_نبود انگیزه قوی برای کشاورزان:این مشکل را می توان به روش آبیاری قطره ای نیز تعمیم داد .با اعمال روش آبیاری تحت فشار هزینه اضافی بابت سرمایه گذاری اولیه و نیز بهره برداری و نگهداری از سیستم به کشاورز تحمیل می شود در مقابل در درآمد های کشاورز نه تنها هیچگونه افزایشی حاصل نمی شود بلکه کمتر از گذشته هم می شود.

9_نداشتن فرهنگ استفاده از تجهیزات شبکه های مدرن آبیاری  و سیستمهای تحت فشار: بطور کلی قبل از ورود هر تکنولوژی جدید میبایست فرهنگ استفاده از آن تکنولوژی را در منطقه بررسی نموده و در صورت پذیرش فرهنگی ، آن سیستم را توصیه و اجرا نمود.

10_عدم دقت در مطالعات فنی اولیه آبیاری های تحت فشار که سبب عدم کارایی طرحهای اجراء شده میگردد.

11_عدم تخصیص اعتبار لازم جهت بهره برداری ، بازسازی و نگهداری سیستمها که باعث کاهش راندمان استفاده از تجهیزات میگردد.

                                                                                                              

پیشنهادات  و راهکارهای توسعه سیستمهای آبیاری تحت فشار در ایران

 

1- تشکیل کلاسهای آموزشی و ترویجی در مناطق مستعد جهت توسعه روشهای آبیاری تحت فشار :

 

اولین اقدام جهت اجرای  پروژه های آبیاری تحت فشار برگزاری دوره های  آموزشی و ترویجی در مناطق مستعد  با هماهنگی  مدیریت آموزش و ترویج  می باشد این اقدام  از  ضرور یات اصلی توسعه  روشهای  آبیاری تحت  فشار  است . بدیهی است  مدیریت آب وخاک  با توجه به سهمیه سالیانه  ان استان نسبت  به تکمیل ظرفیت  مورد نیاز  اقدام متقضی  معمول  میدارد بدین منظور با توجه  انصراف زارعین در مراحل مختلف اجرایی لازم است حداقل 3برابر ظرفیت پبش  بینی شده در برنامه  کاری  سالیانه قرار دهد  برای توسعه آموزشی و آگاه کردن  کشاورزان وتوسعه سیستمهای آبیاری می توان کارهای زیر را انجام داد :

 

1-چاپ نشریات آموزشی و ترویجی  به زبان ساده و در موضوعاتی مثل

 

الف) معرفی هر سیستم بارانی و قطرهای به صورت مجزا

 

ب) آموزش روشهای راه اندازی و نگهداری به صورت مجزا

 

2- تهیه فیلم های ویدئویی  توسط اداره کل توسعه روشهای آبیاری تحت فشار برای معرفی و آشنایی با سیستمها

 

3- تهیه فیلم آموزشی وپرسش وپاسخ با کارشناسان ورزیده 

 

اگر موارد فوق زیاد وبا قیمت کم ودر صورت  امکان به صورت رایگان در اختیار بخش های مختلف آموزش کشاورزی ودانشجویی و بخصوص کشاورزان قرار گیرد  می تواند موجب  توسعه آموزش وزمینه پیشرفت  در امر آبیاری تحت فشار را فراهم  نماید.

 

2-سطح قابل پیش بینی برای اجرای روشههی آبیاری تحت فشار در ایران :

 

طی برنامه اول ،دوم،سوم عمرانی کشور میزان توسعه  روشهای آبیاری تحت فشار توسط  مدیران ومسئولین دولتی پیش بینی و اعلام گردیده است که به صورت کامل تحقق نیافته اند ، مسلم ان است که توسعه این روش ها  تنها مربوط به یک  وزارتخانه یا موءسسه نیست و عوامل بسیاری می بایست دست به دست هم دادئه تا این مسائل را از پیش پا بردارند برای  گسترش روشهای آبیاری تحت فشار عوامل زیر موءثرند:    

 

الف)تآمین آب  

 

ب)تآمین هزینه های مورد نیاز سرمایه گذاری

ج)خرده مالکی و پراکندگی قطات زراعی

 

د)خدمات فنی و پشتیبانی   

 

3-توسعه سیستمهای آبیاری تحت فشار از طریق روشهای بخش نامهای و بدون توجه به زمینه ها وپتانسیل های منطقه که موجب هدر رفتن بخشی از منابع کشور وناکامی بعضی از طرحها ی اجرا شده  وآثار منفی آن به سبب گریزان شدن کشاورزان از این روشها و بروز تلقی های منفی نسبت به آن گشته است.

4-سطح پذیرش کشاورزان (عوامل فرهنگی ،سرمایه گذاری ،انگیزه ها )

 

همانگونه که می دانیم به دلیل  عوامل جوی ،قیمت بازار ،کمبود نهاده ها ویا نوسان قیمت نهاده ها  ،کشاورزان در امر سرمایه گذاری دقت بیشتری در مقایسه با سایر فعالیتهای  صنعتی وخدماتی به خرج می دهند .به عبارتی دیگر ریسک پذیری این بخش کمترمی باشد ،لذا هر گونه  تغییر روش آبیاری سطحی به کمک اجرای طرحهای  الگویی سازنده می باشد .تلاش تولید کنندگان این گونه سیستمهای  تحت فشار می بایست حساب شده و با آگاهی صورت پذیرد نقش  ترویج  آموزش در معرفی سیستمهای  آبیاری تحت فشار به کمک اجرای طرحهای الگویی سازنده می باشد تلاش تولید کنندگان این گونه  سیستمهای و به نمایش گذاشتن انها در مزارع و مشاهده عینی آن توسط کشاورزان می تواند انگیزه روحی  را در پذیرش این سیستمها ، سرمایه گذاری  اولیه می باشد . توضیحات کافی توسط  کشاورزان  و روشن نمودن  مراحل اءخذ وام از تسهیلات بانکی می تواند این نگرانی را رفع  نماید .ضمن انکه  بعضی از کشاورزان بعد از 2تا 3 سال توانسته اند هزینه را جبران نمایند . این امر با کاهش  هزینه کارگری ،ماشین آلات تهیه زمین واداشت انرژی،مصرف آب ،ساغات کار ایستگاه پمپاژ ،مصرف کود همراه می باشد . نتایج بعضی آزمایشات نشان می دهد که افزایش محصول وگاهی بهبود کیفیت محصول نیز حاصل میشود . کشاورزانی که به دلیل کمبود آب همواره قسمتی از زمین را آبیاری می نمود ند .با تغییر روش به آبیاری تحت فشار از محل آب صرفه جویی شده می تواند  سطح بیشتری از مزرعه را کشت کنند .در اینجا  چنانچه عملکرد محصول را یکسان فرض کنیم به دلیل افزایش سطح زیر کشت ،کشاورز سود  بیشتری را بد ست می آورد .

 

5-وزارتخانه ها ،موءسسات و ادارات دولتی  وسیستم بانکی و مراکز قانون گذاری مطابق با آنچه در ابتدای برنامه دوم  عمرانی کشور پیش بینی شده است دست به دست یکدیگر داده و علاوه بر انجام شرح وظایف  خود هماهنگی با دیگر ارگانها و ادارات را به عمل آورده و در کوتاه ترین مسیر موجبات  اجرای این روش ها را فراهم آورند .

 

6- تنوع ساخت قطعات وسیستمها در چند سال گذ شته چشمگیر بوده است  این در حالی  است که حمایتهای لازم در مورد تاءمین و توزیع مواد اولیه که در اختیار  دولت می باشد کامل انجام نشده است مواد اولیه دیر هنگام و یا کمتر از میزان تعیین شده توزیع شده است  در بعضی از موارد  تولید کنندگان  طبق قرارداد منعقد شده تجهیزات و یا سیستم کامل  آبیاری  را ساخته  و تحویل ادارات دولتی نموده اند ولی نتوانستند  بهای کالای ساخته شده را دریافت نماید و یا تعطیل شده اند ، رسیدگی  به سرنو شت این واحدهای تولیدی اهمیت دارد 

 

7- تعداد مراکز تصمیم گیری: بطور مثال  تولید کننده با دریافت اصولی ومجوز ساخت و هماهنگی  با ادارات کشاورزی فعالیت را شروع می نمایند ولی بعد از نظر تعداد ماشین آلات و خط تولید  توسط  اداره  دیگری  بجز وزارت صنایع  مورد بازرسی  قرار می گیرد و یا شرایطی برای ادامه کار و تولید برای او تحمیل می شود که در ابتدای کار پیش بینی نشده و یا ضرورت ندارد  در این مورد نیز باید اصلاحاتی  صورت پذیرد .

 

8- تسهیلات بانکی که قبل از شروع سال می بایست  اعلام گردیده اکثر آنها در پایان شش ماه اول سال  ویا اوایل شش ماه دوم سال اعلام می گردد .بعضی از استانها به دلیل  سرمای بهار ،تابستان را برای اجرای سیستمها منظور مینماید و اعلام دیر هنگام  اعتبارات بانکی و کارمزد  مربوط ادامه کار را به پایان همان سال و یا سال بعد موکول نمایدو در این مدت علاوه بر انتظار طولانی مدت کشاورزان ، قیمتها نیز افزایش می یابد . 

 

9-جهت رفع مشکلات مالی کشاورزان در هر طرح می بایستی اعتبارات و تسهیلات بانکی ،با سهولت ،با بهره کم و اقساط دراز مدت در اختیار کشاورزان قرار گیرد تا انگیزه کافی برای سرمایه گذاری اولیه زیاد داشته باشند .

 

 

10-تضمین کیفیت قطعات و دستگاههای آبیاری توسط شرکت های سازنده ضرورت دارد ضمن اینکه  بیمه سرقت لوازم آبیاری تحت فشار از مواردی است که می تواند در افزایش انگیزه کشاورزان در روی آوردن به این سیستم ها موءثر باشد .

 

11-جهت ورود فرهنگ قبل از تکنولوژی می توان از آموزشهای  ترویجی و یا از مزارع آزمایش ترویجی برای کشاورزان استفاده نمود.

12_اجرای بخشودگی وام اعطایی:

چند سالی است که وجوه پیش بینی شده بخشودگی ، در قانون بودجه به سیستم بانکی واریز نمی شود و بانکها عامل کارمزد و بهره وام اعطایی را بطور کامل از کشاورزان دریافت می نماییند . کشاورزان در سرمایه گذاری اولیه اجرای سیستمهای آبیاری تحت فشار توان معین و محدودی دارند . بعضی دولتها که سهم سرانه آب آنها بیشتر از ایران است به منظور احداث سیستم ها و افزایش تولید و بهر وری بهتر از آب ، تا 80 درصد هزینه را بصورت وام کنترل شده و نظارتی به کشاورزان پرداخت می نمایند . در بعضی کشورها امور زیر بنایی بطور کامل توسط دولت انجام می شود و نصب سیستم در سطح مزرعه با وام کم بهره و طولانی مدت که به هر کشاورز یا تشکل های بهره وری اعطا ء میشود انجام می گیرد . در اینجا پیشنهاد می شود 10درصد ارز که هر ساله صرف ورود محصولات کشاورزی به کشور میشود به خرید مواد اولیه و لوازم از تولیدکنندگان داخلی و نصب این سیستمها اختصاص یابد .

13_اعطای جایزه و بهای بیشتر محصول به کشاورزانی که مزرعهء خود را به اینگونه سیستمها مجهز می نماید.

 

14_کوتاه نمودن  مراحل تهیه طرح ، تصویب آن توسط بانک عامل و اعطای وام ،در بعضی موارد این مراحل طولانی شده و افزایش قیمت ها و زبان را به همراه دارد . تجربه ثابت نموده پس از تصویب وام ، زمان اجرای طرح توسط مجری طرح (بخش خصوصی ) کوتاه باشد ولی مراحل قبل از آن  به دلیل  بورو کراسی و دفعات رد وبدل نامه ها و طرح ها به درازا می کشد    

 

15-تآسیس شرکت های خدمات فنی :

 

این شرکتها می توانند در زمینه های زیر فعالیت نمایند :

 

- سرکشی به مزارع و راهنمایی و تنظیم و یا رفع اشکال سیستمهای نصب شده

 

- آموزش کشاورزان و ارائه مجلات ،کاتولوگ وبرقراری کلاسهای عملی وتئوری   

 

- انجام تعمیرات وسرویس های دورهای یا موردی    

 

- تهیه برنامه آبیاری – تقویم کشاورزی و الگوی کشت مناسب

 

فارغ التحصلان کشاورزی از رشته های مختلف می توانند با تشکیل خدمات فنی در این زمینه فعالیت

نمایند .

 

16- بعضی از لوازم و تجهیزات خاصدر کشور تولید نمی شود و یا به منظور حفظ کیفیت و منافع کشاورزان می بایست فعلا" وارد شود لذا منظور نمودن معافیت های گمرکی و حذف سود بازرگانی این قبیل تجهیزات که لیست آنها توسط  کارشناسان متخصص تهیه می شود  بسیار سودمند خواهد بود .

 

17- پرداخت یارانه دولت در زمینه مواد پلی اتیلن  است . با توجه به اینکه ما نفت در داخل کشور داریم باید برای رشد کشاورزی ، مواد پلی اتیلن با قیمت مناسب در اختیار کارخانجات قرار داد تا کشاورزان  علاقمند شوند ، باید دولت کمک نماید و با پرداخت یارانه مواد اولیه پلی اتیلن را ارزان نماید .

 

18- بررسی کارشناسی و مشاهدات عینی توسعه روشهای آبیاری تحت فشار در کشاورهای  موفق و پیشرو نشان می دهد که بخش خصوصی عامل اصلی توسعه سیستمها هستند و در آن کشورها ،دولت کمترین سهم را دارد . وظیفه دولت به برنامه ریزی ،تعین اولویتها و چگونگی  صحیح انجام کار ختم می شود و ارگان های دولتی در تولید لوازم ،خرید و فروش و جابجایی و انبارداری ، توزیع لوازم و مواد اولیهذ و احتمالا"اجرای کار دخالت نمی نمایدند . متآسفانه در ایران دخالت بخش  دولتی سال به سال بیشتر شده و بخش خصوصی منتظر تصمیمات وبخش نامه های  گوناگون باقی  می ماند و فرصت مناسب انجام کار از دست می رود .

 اگه مقاله ای دارید برام بفرستید ، نظر هم یادتون ن----------ره

خصوصیات فیزیکی آب :

1_ماده ای بات وزن مولکولی آب در طبیعت بایستی به صورت گاز می بود و دمای ذوب آن 100- درجه سانتیگراداست درحالی که آب با این وزن مولکولی به صورت مایع و دمای ذوب آن 0 درجه.

2-آب بین موارد مشابه بعد از آمونیاک بالاترین گرمای ویژه را دارد این پدیده باعث تثبیت درجه حرارت محیط میشود مانند مناطق ساحلی.

3- آب بالاترین گرمای ویژه را داراست بطوری که تبخیر هر گرم اب 100 درجه ، 540 کالری است .

4_گرمای ذوب آب بالاست و مقدار انرژی که هر گرم آب ذوب می شود 80کالری است این خصوصیت در جلوگیری از سرمازدگی میباشد.

5- آب در بین مایعات هادی خوبی است .

6- آب در مقابل تابشهای نور مرئی 390 تا760 نانومتر به عنوان یک جسم شفاف عمل می کند یعنی نور را از خود عبور می دهد.

7_آب در مقابل تابشهای موج بلند (ماورای بنفش یا فرو سرخ) مانند یک جسم سیاه عمل میکند ،صافی های آبی به عنوان بهترین جذب کننده گرما گرما شناخته شده اند.

8- بالاترین نیروی چسبندگی بین ذرات آب :صعود شیره گیاهی و املاح در درختان بلند به دلیل نیروی چسبندگی آب می باشد.

9- بالابودن چگالی آب :

حجم آب در هنگام یخ زدن 9% افزایش پیدا می کند این امر باعث می شود که توده های یخ بصورت شناور در سطح آب باقی بمانند و به اعماق نروند ( وزن آنها کم می شود )و لذا دمای آب در کف دریاها هیچوقت از 4 درجه سانتیگراد پاین تر نمی رود و لذا حیات آبزیان تآمین مشود.

10- قابلیت یونیز شدن ذرات آب بسیار کم است ، ساختمان آب از نظر شیمیایی چهار وجهی است و پیوندهای بین آنها شامل زیر  میباشد :

الف)پیوندهای هیدروژنی : جمع شدن آب در پشت سدها، صعود شیره گیاهی در درختان بلند.

ب)پیوندهای وندروالسی

ج)پیوند قطبی

تعاریف پتانسیل آب در خاک:

1-   حالت فیزیکو شیمیایی آب در خاک را پتانسیل اب در خاک می نامند.

2-  مقدار انرژی یا کاری که باید انجام شود تا یک گرم آب از موقعیت خود جدا شده و در موقعیتی که مورد نظر ماست قرار گیرد

انواع پتانسیل آب در خاک :

1-   ثقلی :

پتانسیل ثقلی یک ذره آب در خاک برابر با فاصله عمودی آن نقطه تا سطح مبنا . اگر ذره بالای سطح مبنا باشد مثبت و اگر زیر سطح مبنا باشد منفی می باشد .

2-   پتانسیل ماتریک:

ناشی از چسبیدن  آب به ذرات جامد خاک یا ماتریکس خاک می باشد پتانسیل ماتریک همیشه عددی منفی میباشد یعنی یک گیاه باید مکش ایجاد کند یا نیرویی وارد کند تا آب را جذب کند.

       - پتانسیل ماتریک فاصله عمودی آن فطه تا سطح  آب زیر زمینی .

       - پتانسیل ماتریک فقط در خاکهای غیر اشباع وجود دارد .

       - پتانسیل ماتریک بوسیله تانسیومتر اندازه گیری می شود.

   3- پتانسیل فشاری :

      -  پتانسیل فشاری ناشی از ارتفاع آبی است که روی ذره خاک قرار دارد.

      -  پتانسیل فشاری در خاکهای اشباع وجود دارد.

      - پتانسیل فشاری همیشه عددی مثبت بوده و مقدار آن فاصله عمودی آن نقطه تا سطح آب زیر زمینی .

      - واحد پتانسیل فشاری متر یا سانتیمتر است.

   4- پتانسیل اسمزی :

این پتانسیل  به علت غلظت نمک در محلول  موجود در خاک است در سیستم آب و خاک ، هم ریشه و هم نمک آب را به سمت خود میکشند . در واقع باید قدرت جذب ریشه ها بر نمک فایق آید ، در غیر اینصورت گیاه صدمه خواهد دید . مگر اینکه سعی شود مقدار نمک در محلول خاک تقلیل یابد  در خاکهایی که مقدار نمک زیاد باشد حتی آب موجود در ریشه ها نیز به سمت نمک کشیده می شود . اگر نمک موجود در محلول خاک اندک باشد می توان از پتانسیل اسمزی صرفنظر کرد والا باید این پتانسیل هم مانند پتانسیلهای دیگر به عنوان جزئی از پتانسیل کل آب خاک  محسوب گردد.  

 5- پتانسیل حرارتی :

در اثر اختلاف درجه حرارت  آب در نقاط مختلف خاک بوجود می آید و معمولا" در خاک صرفنظر می شود.

مقدماتی درباره زهکشی :

اغلب چینین تصور می شود که در کشوری مانند ایران با سرزمینی پهناور ، خاک را نمی توان به عنوان عامل محدود کننده در تولیدات کشاورزی به حساب آورد . بر اساس همین تصور مسآله احیای اراضی و زهکشی آنطور که باید مورد توجه قرار نگرفته است . البته درست است که اکثر خاکهای ایران بطور طبیعی دارای وضعیت مناسبی از نضر زهکشی عمقی میباشند ،لکن موارد بسیاری نیز مشاهده میشود که در آنها اراضی بطور موقت یا داِئم زه دار بوده و امکان کشت و کار در آنها هیچ یا به طور کلی کم است . این گونه اراضی فقط در صورتی قابل استفاده خواهند بود که عملیات زهکشی در آنها به اجرا در آید. همچنین بهره برداری مجدد از خاکهای که مورد استفاده ممتد و آبیاری مداوم قرار داشته و بخصوص مناطقی که خاک شور و سدیمی دارند مستلزم اعمال روشهای مناسب زهکشی و اصلاح اراضی خواهد بود .

اهمیت مسآله در شرایط آبیاری با آب شور و یادر اراضی ساحلی که تحت تآثیر جزر و مد دریا قرار دارند بعد وسیعتری پیدا میکند . انجام هرگونه عملیات زهکشی چه در طرحهای آبیاری و زهکشی و چه به منظور رفع مشکلات موضعی و موقت ناشی از وجود آب اضافی ، منوط به آشنایی کامل با اصول علم زهکشی است.

زهکشی به معنی خارج شدن طبیعی یا مصنوعی آب مازاد از یک منطقه بوده و از مباحث بنیادی هیدرولوژی مهندسی است . با توجه به دیدگاههای گوناگون می توان زهکشی را به صور مختلف تقسیم بندی نمود . به عنوان مثال :

-      زهکش حوزه سطحی یا زیرزمینی

-      زهکش اراضی شهری یا غیر شهری(زراعی)

زهکشی با علوم هیدرولوژی ،هیدرولیک،هیدروئولوژی ،مهندسی رودخانه و سازه هیدرولیکی آمیختگی جدایی ناپذیری دارد .

تعاریف:

زهکشی: خارج نمودن آب و املاح اضافی از پروفیل خاک که در اینجا منظور از پروفیل خاک ، محدوده توسعه ریشه گیاه می باشد.

زه آب:زه آب یا آب مازاد بخشی از منابع آب سطحی و زیر زمینی حوزه است که سبب زهدار شدن اراضی می شود و باید از طریق زهکشی تخلیه گردد.

آب سطحی :تمامی آبهای ساکن و جاری در سطح الارض که به بطن خاک نفوذ نمی نمایند.

آب خاک:آبی که از طریق نفوذ سطحی به بطن خاک وارد شده و به صورت رطوبت در آن نگهداری می شود.

اب زیر زمینی :بخش اشباع شده خاک را که از لحاظ هیدرولیکی شرایط متفاوتی نسبت به محیط غیر اشباع دارد ،آب زیر زمینی می نامند.

سطح ایستابی:حد فوقانی آب زیر زمینی و فصل مشترک بین محیط اشباع و غیر اشباع ، به عبارت دیگر مکان هندسی تمامی نقاطی که دارای فشار نسبی صفر می باشند .

زهکش سطحی : تخلیه آب مازاد از سطح خاک .

زهکش زیر سطحی : تخلیه آب مازاد از بطن خاک.

زهکش قائم: تخلیه سریع از اعماق زیاد بوسیله پمپاژ از چاه زهکش .

نهر زهکش:مجرای روباز حفر شده در خاک که ضمن جمع آوری زه آبهای سطحی و زیر سطحی انتقال آب را نیز بر عهده دارد .

لوله زهکش: لوله سفالی ، بتونی و پلاستیکی منقطع یا یکپارچه ، سوراخدار یا فاقد سوراخ که در زیر سطح زمین کار گذاشته می شود و وظیفه جمع آوری زه آبها را از بطن خاک به عهده دارد .

خروجی زهکش: نقطه پایانی سیستم زهکشی که در آنجا زه اب جمع آوری شده به خارج از منطقه مورد زهکشی تخلیه می شود.

حوضچه تبخیر:حوضچه ای با کف نفوذ ناپذیر که در آن زه ابهای جمع آوری شده ذخیره و به مرور تبخیر می گردد . از این حوضچه ها برای جلو گیری از بروز مسائل زیست محیطی به واسطه زه آبهای بدون کیفیت ،استفاده می شود .

معادلات طراحی : روابط ریاضی بیان کننده ارتباط فیزیکی میان عوامل موثر برایجاد زه آب و تخلیه آن . این روابط ممکن است بصورت تجربی یا مبتنی بر فیزیک پدیده مورد نظر باشند.

معیارهای طراحی :کلیه عواملی که توسط معادلات جهت بیان پدیده مورد نظر به یکدیگر مربوط می شوند . این عوامل مشخصات هندسی و هیدرولیکی سیستم زهکشی را مشخص می نمایند مثل عمق لوله های زهکشی ، قطر آنها و...

ضریب زهکشی :فلاکس تخلیه زه آب توسط سیستم در واحد سطح ،جهت کنترل سطح ایستابی در عمق مورد نظر . با توجه به تعریف ضریب زهکشی ، هر یک از اجزای سیستم زهکشی ،ضریب زهکشی خاص خود را دارد . به عنوان مثال:

- ضریب زهکشی زهکشهای سطحی

- ضریب زهکشی  زهکشهای زیرزمینی

- ضریب زهکشی ایستگاه پمپاژ

- ضریب زهکشی جهت حفاظت حوزه آبخیز

 

اهمیت و لزوم زهکشی :

 زهکشی دو هدف را دنبال می نماید ، اول ایجاد وضعیت مناسب برای رشد گیاه و دوم ایجاد شرایط لازم برای کاربرد ماشین آلات کشاورزی . زهدار بودن اراضی و شرایط ماندابی علاوه بر محدود نمودن کاربرد ماشین آلات و جلو گیری از اجرای عملیات کاشت و داشت ، شرایط نامساعدی را برای رشد گیاه بوجود می آورد که منجر به کاهش محصول می شود . این شرایط عبارتند از :

- رطوبت زیاد خاک ، شرایط مساعدی برای رشد قارچها و با کتریها را فراهم می آورد .

- شرایط غیر هوازی جذب مواد غذایی خاک و بهره گیری از کودها را کاهش می دهد .

- در محیطهای آبی ، جذب مواد سمی و عناصر سنگین افزایش می یابد .

- شرایط ماندابی ، تهویه خاک را کاهش و فعالیتهای متابولیکی گیاه یعنی تنفس و تبخیر و تعرق را مختل می نماید.

- به دلیل کاهش درجه حرارت خاک ، جوانه زنی به تآخیر افتاده ، طول دوره رشد کاهش می یابد یا تقویم زراعی جابه جا میگردد.

فواید زهکشی :

- حفظ ساختمان خاک و افزایش کارپذیری آن(workability)

- تسریع در جوانه زنی و افزایش دوره رشد

- گسترش عمق توسعه ریشه گیاه

- امکان کشت گیاهان مختلف

- جذب بهتر مواد غذایی خاک بوسیله ریشه

- کاهش آفات و امراض و هزینه های مقابله با آنها

- کنترل علفهای هرز

منشاء زه آب :

زه آب ممکن است ناشی از بارندگی ، ذوب برف ، آب آبیاری ، جریانات سطحی و نشت زیر سطحی از اراضی مجاور ، سریز و طغیان رودخانه ها، نشت از کانالهای آبیاری و صعود سطح ایستابی باشد.در نواحی مرطوب بارندگی های مداوم ؛ در نواحی سردسیرتغذیه ناشی از ذوب برف و در نواحی سردسیر تغذیه ناشی از ذوب برف و در نواحی خشک ونیمه خشک ، آبیاری طغیانهای فصلی ، آبشویی اراضی و صعود سطح ایستابی ، منشآ اصلی زه آبها به دشمار میروند.با توجه به موارد ذکر شده ، عواملی چون روش آبیاری ( ثقلی – تحت فشار)، فیزیوگرافی (توپوگرافی، شکل زمین)، شبکه آبراهه ، عمق لایه نفوذ ناپذیر ،لایه بندی خاک، ویژگیهای هیدرودینامیکی خاک (نفوذ پذیری سطحی ، هدایت هیدرولیکی) و خصوصیات شیمیایی خاک( شوری ،کسر آبشویی ، قلیائیت)بطور غیر مستقیم بر زهدار شدن اراضی موثرند.

انواع زهکش و اجزای آن:

از دیدگاههای متفاوت ، زهکشها را به انواع مختلفی تقسیم بندی می نمایند .در صورتی که نوع زه آب از نظر سطحی یا زیر سطحی مورد توجه باشد ، زهکشها را به دو دسته زهکشهای سطحی و زیر سطحی تقسیم بندی می نمایند . در شرایطی که سازه های زهکشی مورد توجه باشند ،زهکشها را به دو دسته زهکشهای روباز و زهکشهای لوله ای(زیر زمینی) تقسیم بندی می نمایند که در مورد اخیر زهکشی قائم ( چاه زهکش )را نیز در بر میگیرد. توجه به این نکته ضروری است که زهکشهای روباز علاوه بر زه آبهای سطحی ،پروفیل خاک را نیز زهکشی می نمایند.هر سیستم زهکشی دارای اجزایی است که بسته به نوع سیستم ،ابنیه ابی متفاوتی را شامل میشود:

الف)سیستم جمع آوری کننده :

این سیتم به دو سیستم جمع آوری کننده سطح و زیرسطحی تقسیم می شود . سیستم جمع آوری کننده زه آب سطحی که شامل شیارها و نهر های زهکشی است ، وظیفه جمع اوری زه آبهای سطحی را به عهده دارد . سیستم جمع آوری کننده زه آب زیر سطحی که ممکن است بصورت نهرها و یا لوله هایی باشد ،زه آب بطن خاک را جمع آوری مینماید . این سیستم ممکن است از لوله زهکش ، زهکش حائل ،چاه زهکشی ، زهکش لانه موشی تشکیل شده باشد.

ب) سیستم تخلیه کننده:

این بخش از سیستم زهکشی ، زه آب جمع آوری شده توسط سیسم جمع آوری کننده را دریافت و به خروجی شبکه منتقل می نماید . چنین سیستمی ممکن است شامل نهر اصلی ، زهکش جانبی و زهکش اصلی باشد.

ج) سیستم انحراف :

گاهی به جای جمع آوری و تخلیه آبهای سطحی و زیر سطحی از یک ناحیه ، لازم است از ورود زه آبها به منطقه مورد نظر جلوگیری نمود . سیستم انحراف سیل و زهکشهای حائل نمونهای از این سیستم ها می باشند . یک سیستم انحراف ممکن است شامل آب بند (سد یا بند انحرافی )، نهر انحراف یا سیلابرو باشد.

د) سیستم کنترل :

سیستم کنترل با تنظیم جریانات ورودی و خروجی ، به زهکشی و کنترل سطح ایستابی می پردازد .این سیستم از مجموعه ای از انهار ، آب بندها، سازه های کنترلی و حفاظتی و ایستگاهای پمپاژتشکیل یافته است.

 زهکشی و قابلیت اراضی :

استعداد و قابلیت اراضی را می توان برای کشاورزان بوسیله معیار مناسب یا نامناسب بودن وضعیت زهکشی طبیعی خاک ، تعیین نمود . هر چه وضعیت طبیعی زهکشی مناسبتر باشد ، کلاس خاک بالاتر بوده ، برای مقاصد کشاورزی مطلوبتر خواهد بود . وضعیت زهکشی خاک به هدایت هیدرولیکی خاک ، لایه بندی ، عمق لایه نفوذ ناپذیر و ضخامت لایه آبدار بستگی دارد . بر اساس عوامل ذکر شده می توان خاکها را طبقه بندی و امتیاز دهی نمود و نهایتآ وضعیت زهکشی آنها را مشخص ساخت . جدول زیر طبقه بندی و امتیاز هر طبقه را براساس عوامل مختلف نشان میدهد.

 

طبقه بندی اراضی براساس وضعیت زهکشی طبیعی خاک

 

» و « : کوچکتر یا بزرگتر مساوی

 

 

مقدمه :

آبیاری از روزگاران گذشته با روش های ساده انجام می شد :اما امروزه روش های علمی گوناگونی برای آبیاری به کار میرود هر یک از این روشها .اگر به طور درست و در جای مناسب بکار برده شود به پشرفت کشاورزی کمک بسیار خواهد کرد.

همانطور که میدانید در آبیاری باید از روشهایی استفاده کنیم که هم در مصرف اب صرفه جویی شود و هم از شسته شدن و خسارت زدن به خاک کشاورزی جلوگیری به عمل آید.

روشهایی آبیاری :

به منظور پخشئ یکنواخت آب روی سطح خاک و آبیاری مناسب محصولات کشاورزی روشهای متفاوتی وجود دارد.دو روش اصلی  آبیاری که در کشور مان رایج است عبارت اند از:

الف)آبیاری به روش سنتی یا قدیمی که شامل آبیاری نواری ،شیاری(نشتی)و کرتی است.

ب)آبیاری تحت فشار که شامل روشهایی بارانی و قطرهای است.

آبیاری سنتی :

1_آبیاری نواری:

در این روش مزرعه را نوار بندی می کنند . پهنای نوارها 5تا15متر و درازای آنها 75تا 300متر است . نوارها به وسیلهء مرز کشی از هم جدا می شوند . هدف از این کار نفوذ آب در زمین همزمان با پیشروی آب در داخل نوارهاست.

آبیاری یک نوار یا  قطعه، زمانی تمام میشودکه اب به آخر نوار برسد ، در این هنگام آب قطعه پر شده را می بندند و راه آب قطعه دیگر را برای آبیاری باز می کنند. این روش برای  بیشتر خاکها مناسب است؛اما برای زمینهایی که خاک شنی دارند و آب به سرعت در آنها می کند ،مناسب نیست . از این روش بیشتر در زمین های کم شیب و برای گیاهان علوفه ای، غلات و باغ های میوه استفاده می شود.

 

 

2_    آبیاری شیاری (نشتی یا جوی و پشته ایی):

در این روش آب را در شیارهایی که در بین دو ردیف کشت ایجاد کرده اند وارد می کنند. برای جلو گیری از شسته شدن خاک ، شیارهای را روی خط تراز درست می کنند.در بعضی جاها نیز برای این که طول زمین یکسان باشد شیارها را عمود بر شیب زمین درست می کنند. در این روش وقتی آب وارد شیاری می شود باید مواظب بود که آن شیار از آب لبریز نشود ؛ چون باعث خرابی شیار میشود.این روش آبیاری برای خاکهای ماسه ای یا خاکهای سبک و نیز خاکهایی که پس از خشک شدن ترک های بزرگ بر می دارند مناسب نیست. با این روش می توان بیشتر محصولات زراعی که به صورت ردیفی کاشته می شوند مثل ذرت و پنبه را آبیاری کرد.

3 _آبیاری کرتی:

رایج ترین روش آبیاری در ایران در ایران ، آبیاری کرتی است . علت آن نیز وجود فرهنگ سنتی استفادهاز این آبیاری در بین کشاورزان ونیاز نداشتن به ماشین آلات  پیشرفته است .در این روش کرت ها را به شکل چهار گوش یا شکلهای دیگر درست می کنند. آبیاری به صورت کرتی برای خاکهایی که آب در آنها کمتر نفوذ می کند مناسب است  این روش برای زمینهای صاف و بدون شیب مناسب است. با این روش می توان گیاهانی مانند :حبوبات ،یونجه ،برنج،باغهای میوه و سبزی را آبیاری کرد. از این روش می توان برای شستن خاکهای شور استفاده کرد.

عیبهای آبیاری به روش سنتی:  

در آبیاری سنتی چون نمی توان آب را کنترل کرد ،آب زیادی به هدر می رود . در این روش به علت این که اب از یک طرف وارد واز طرف دیگر خارج می شود ، خاکهای زراعی سطحی را می شوید و با خود می برد . در آبیاری سنتی باید ابتدا زمین را صاف کرد که این کار هزینه زیادی دارد. در این روش به کارگر زیادی احتیاج است. در آبیاری سنتی چون مدتی طول می کشد به آخر قطعه برسد ، ابتدای زمین بیشتر از انتهای آن آب می خورد که این موجب بی نظمی در رشد گیاهان میشود. دراین روش اتلاف آب بسیار زیاد است ؛ زیرابه دلیل تابش نور خور شید آب بخار میشود . به علاوه مقدار آبی که وارد مزرعه می شود بیش از نیاز ریشه گیاه است.

 

آبیاری تحت فشار:

وارد کردن آب در داخل لوله با کمک موتور پمپ و انتقال آب با فشار و پاشیدن آن در مزرعه را آبیاری « تحت فشار » میگویند . این نوع آبیاری بالاترین بازدهی در مصرف آب را در بین انواع دیری دارد . در این روش چون آب در طول مسیر از داخل لوله های مخصوصی عبور می کند و تماس مستقیم با هوا و خاک ندارد ، اتلاف آب خیلی کم است .بطور کلی در آبیاری تحت فشار معمولآ کمتر از آبیاری سنتی به آب و نیروی کارگر نیاز است.آبیاریتحت فشار به دو روش آبیاری بارانی و قطره ای تقسیم میشود.

آبیاری بارانی :

 در این روش آب با فشار به وسیله موتور پمپ  وارد لوله ها می شود و به وسیله آبپاش به شکل قطرههای باران روی محصول ، پاشیده می شود . وسایل لازم برای آبیاری بارانی عبارت است از : مو تور پمپ ، لوله های آبرسان ، ابپاشها.

انواع روشهای آبیاری بارانی

1_آبیاری بارانی کلاسیک:

دراین روش آب از منبع ( چشمه ، چاه ، قنات، کانال یا رودخانه) به وسیله پمپ وارد لوله های اصلی می شود  و از طریق  لوله های فرعی به آبپاش ها به صورت قطره های ریز بر روی مزرعه پاشیده می شود .  در روش آبیاری بارانی لوله ای با دستگاه متحرک ، لوله ها  پایه آبپاش و آبپاش ها جابه جامی شوند. در روش ابیاری بارانی کلاسیک با دستگاههای نیمه متحرک که در کشور ما بیشتر رواج دارد . لوله های اصلی ثابت  هستند و لوله های فرعی و آبپاش ها متحرک اند که بعد از پایان آبیاری یک نقطه ، آنها را باز می کنند و در جایی دیگر قرار می دهند. در روش آبیاری بارانی با دستگاه ثابت هیچ قسمت از دستگاه حرکت ندارد  و لوله های اصلی و فرعی در زیر زمین قرار دارند که بیشتر برای محصولات دایمی مثل باغات  مورد استفاده قرار می گیرند. اگر بخواهیم از این روش برای گیاهان یکساله  استفاده کنیم باید قبل از کاشت ، لوله ها را درزمین قرار می دهیم و بعد از برداشت محصول آنها را جمع آوری و در انبار نگه داری کنیم. از این روش برای ابیاری محصولات پر شاخ و برگ که جا به جایی لوله ها در آنها مشکل است می توان استفاده کردًٌٌ؛اما عیب مهم آن زیاد بودن هزینه های لوله گذاری است.

2_آبیاری بارانی قرقره ای (گان):

این دستگاه برای آبیاری زمین هموار و ناهموار و گیاهان کوتاه و بلند مورد استفاده قرار می گیرد .قسمت های مختلف این دستگاه عبارت اند از:قرقره،توربین،جعبه دنده،لوله پلی اتیلن، آبپاش .دستگاه آبیاری بارانی قرقره ای دارای یک قرقره بزرگ است که بر شاسی قرار دارد و لوله پلی اتیلن از جنس نیمه سخت که در حدود 300 متر طول دارد دور این قرقره جمع میشود . برای انجام دادنآبیاری یک قطعه زمین ، ابتدا دستگاه را به کمک تراکتور در ابتدای زمین مورد نظر قرار میدهند . سپس آبپاش را که لوله پلی اتیلن نیز به آن وصل است در داخل مزرعه و بر روی پایه ای  به نام ارابه می گذارند . برای ایجاد فشار آب در داخل لوله ها از موتور دیزل یا الکترو موتور استفاده می شود .پس از روشن کردن موتور ابتدا آب با فشار وارد توربین می شود وآن را  را می چرخاند .آب پس از خروج از توربین وارد لوله پلی اتیلن شده و از طریق آبپاش در سطح مزرعه پخش می شود . چرخش توربین توسط جعبه دنده و زنجیر به قرقره منتقل شده و قرقره پس از شروع آبیاری به طور آهسته و خودکار می چرخد و لوله پلی اتیلن به طور مرتب روی قرقره جمع میشود .بعد از این که آبپاش به قرقره رسید آبیاری به طور خودکارقطع می شود . در این روش آبپاش آب را به صورت دایره ای و به شعاع 40تا 50 متر پخش می کند . در این روش مقدار اب مصرفی را می توان با کنترل سرعت چرخش قرقرهتنظیم کرد. اگر سرعت چرخش قرقره زیاد باشدلوله سریعتر جمع می شود و آب کمتری پاشیده می شود ؛ولی اگر لوله آهسته تر جمع شود آب زیادتری توسط آبپاش پخش می شود .نکته قابل تذکر در این روش این است که به دلیل گران بودن لوله پلی اتیلن باید در موقع استفاده از آن دقت بیشتری بعمل آید و از تماس ان با اجسام زبر و تیز جلوگیری شود . مدت زمان لازم برای یک دور چرخش آبپاش 2تا5دقیقه است که با قرار دادنیک توری در مسیر ورود آب به دستگاه از داخل شدن کاه و کلش و گل ولای به داخل توربین و آبپاش جلوگیری می شود. از فواید دستگاه آبیاری بارانی قرقره ای می توان به حرکت و جا به جایی آسان آن برای سرعت این دستگاه ، میزان عمق ابیاری را آن طور که می خواهیم تنظیم کنیم.   

3_ابیاری بارانی غلتان (ویلمو):

این دستگاه برای آبیاری مزارعی که هموار و مسطح هستند و گیاهان ردیفی در آنها کشت شده است کارایی زیادی دارد .اجزای تشکیل دهنده دستگاه آبیاری ویلمو عبارت اند از :

موتور و شاسی ،لوله اصلی و لوله رابط خرطومی ،چرخها ،آبپاشها . لوله اصلی در این دستگاه از جنس آلومینیوم است دو 10سانتیمتر قطر دارد که از وسط چرخها می گذرد. که از وسط چرخها میگذرد.این لوله هم آب را آبپاش ها می رساند و هم باعث حرکت چرخها میشود .حرکت دستگاه از یک محل به محل بااستفاده از موتور بنزینی که از طریق جعبه دنده و زنجیر به چرخهای کناری متصل است انجام میشود . این دستگاه برای آبیاری گیاهان پا کوتاه مانند غلات ، علوفه و چغندر قند مناسب است.

4_آبیاری دوار مرکزی(سنتر پیوت):

این دستگاه برای ابیاری انواع گیاهان پا بلند و پا کوتاه می تواند مورد استفاده قرار گیرد . دستگاه آبیاری دوار مرکزی از قطعاتی چون لوله عمودی ،لوله اصلی(افقی)،تابلو کنترل ،پاشنده ها وچرخها تشکیل شده است .برای انجام آبیاری با این دستگاه ،ابتدا آب با فشار وارد پاشنده ها می شود .لوله اصلی در این دستگاه بر روی پایه های مثلثی شکت قرار می گیرد که هر یک از پایه ها دارای دو چرخ هستند .آب از طریق لوله های اصلی که در حدود سه متر از زمین فاصله دارند وارد آب پاش ها می شوند و عمل آبیاری انجام می گیرد .مسیر حرکت دستگاه در این روش به صورت دایرهای بوده و سطح آبیاری شده هم دایرهای شکل است .این دستگاه دارای  یک تابلو کنترل می کند واگر در موقع آبیاری اشکای به وجود آید آبیاری خود به خود قطع می شود . در استفاده از  این دستگاه باید سعی کرد که مسیر چرخ ها صاف وهموار وتا حدودی سفت باشد . این روش  برای آبیاری خاک های شنی وزمین های هموار ونسبتآهمار توصیه می شود .

فواید این دستگاه عبارت است از :

_ به نیروی  کارگر زیادی  نیاز ندارد .

_ در مصرف آب صرفه جویی می شود .

_ چون فاصله آب پاش ها از زمین زیاد است ، برای آبیاری محصولات پا بلند مانند ذرتمیتوان از این دستگاه استفاده کرد .

_ به دلیل نبودن کانال های اب رسانی ،عملیات آماده کردن زمین و مراحل کاشت ، داشت وبرداشت سریع تر وبهتر انجام می شود .

5-آبیاری بارانی خطی (لینیر):

این دستگاه شبیه آبیاری بارانی دوار مرکزی است. با این  تفاوت که مسیر حرکت این دستگاه به صورت مستقیم است و زمین را چهار گوش آبیاری می کند .زمین های نسبتآ مسطح و چهار گوش را به خو بی می توان با روش آبیاری  کرد . از فواید دیگر  این دستگاه این است که جریان بارانی یکنواختی دارد و توسط باد به هم نمی  خورد و به طور یکسان تمام مزرعه را آبیاری  می کند .

سلام . من میخوام در این وبلاگ تخصصی یه رشته تحصیلی تقریبآ جدید رو براتون معرفی کنم که رشته دانشگاهی خودم هم است ،رشته انتقال آب که گرایش اون بهربرداری ونگهداری شبکه های آبیاری وزهکشی است ، حتمآ اسم رشته مهندسی آب رو شنیدید این هم همون  رشته است ولی بعضی از دروس تخصصی اون فرق می کنه. من حالاامروز می خوام اولین مطالب علمی ام رو تو وبلاگم بنویسم اگه مقاله ای دارید برام بفرستید ، نظر هم یادتون نره. از همه تون متشکرم

 

آی دیice _heart 10 @ yahoo.com   : ID

 

لیست دروس رشته انتقال آب  گرایش بهر برداری و نگهداری شبکه های آبیاری و زهکشی

 

دروس کاردانی انتقال آب به صورت کلی :

معارف آسلامی ،اخلاق اسلامی ،زبان و ادبیات فارسی ،تربیت بدنی(1)،زبان خارجه عمومی ، گیاه شناسی ، شیمی و آز، فیزیک و آز ،ریاضی(1)، ریاضی (2) ،زمین شناسی ،آمار و احتمالات (1)، خاک شناسی ، نقشه برداری (1)، نقشه برداری (2)، مصالح و روشهای ساختمانی ، هوا و اقلیم شناسی ، متره و برآورد عملیات اجرایی ، پیمان و کنترل پروژه ، کاربرد کامپیوتر ، ماشین آلات سنگین کشاورزی ، پمپ های آبی ، آبیاری عمومی ، هیدرولیک عمومی ،زهکشی و اصول اصلاح اراضی ، تآسیسات آبی ، تجهیز و نوسازی اراضی (تسطیح )، کار آموزی.

دروس  رشته انتقال آب مقطع کارشناسی:

دروس عمومی:

مبانی نظری اسلام،انقلاب اسلامی ، تاریخ تمدن اسلامی ، تربیت بدنی (2)، آشنایی با منابع اسلامی .

دروس پایه:

کشاورزی عمومی ، ریاضیات، آمار (2)، استاتیک ، مکانیک سیلات.

دروس اصلی :

حقوق آب ،ساماندهی نظامهای اجتماعی ، بهداشت و کیفیت آب ، رابطه آب خاک و گیاه،برنامه ریزی آبیاری ، هیدرولیک انهار،مدیریت و کنترل پروژه ، شناخت آبهای سطحی و زیر زمینی (هیدرولوژی).

دروس تخصصی:

زبان تخصصی، اصول طراحی روشهای آبیاری، مدیریت منابع آب (سطحی و زیر زمینی)، اقتصاد آب ،ساختمانهای انتقال و توزیع آب ، ایستگاههای پمپاژ و ابنیه فنی آنها ، برنامه ریزی و مدیریت شبکه های آبیاری وزهکشی ، ارزیابی جامع شبکه های آبیاری و زهکشی ، بهره برداری و نگهداری از شبکه های آبیاری وزهکشی, پروژه ، کارورزی .

دروس اختیاری :

آشنایی با قنات ، سنجش اطلاعات جغرافیایی از راه دور (GIS)، مدیریت عمومی ، ترویج واموزش کشاورزی ،...